Een brood met geschiedenis

29 september 2017

Jij hebt je natuurlijk allang ingeschreven bij de 3 October Vereeniging voor de jaarlijkse uitreiking van haring en wittebrood bij de Waag in Leiden. De stad is trots op deze traditie en met recht! Het is dat de watergeuzen in 1574 een slimme list hadden bedacht om land onder water te zetten waardoor de Spanjaarden halsoverkop de benen namen. Anders had de Spaanse bezetting nog veel langer geduurd en spraken we nu niet over ‘brood’ maar over ‘pan’.

Een stukje geschiedenis
Halverwege de zestiende eeuw raakte Nederland in oorlog met het Spaanse rijk. In oktober 1573 werd Leiden bezet door Spaanse soldaten. Na een halfjaar vertrokken de bezetters om op de Mokerhei te vechten, maar in mei 1574 keerden ze weer terug. In de tussentijd had het bestuur van Leiden geen enkele voorbereiding getroffen voor een eventueel nieuw beleg. Er was geen voedselvoorraad aangelegd en er waren nauwelijks wapens ingeslagen. Bovendien had niemand eraan gedacht om de Spaanse verdedigingswerken die rond de stad lagen, te vernielen. Voor de Spaanse soldaten was het dus een koud kunstje om Leiden voor de tweede maal in te nemen. Alhoewel de stad potdicht zat, zagen sommige bewoners kans om stiekem boodschappen te sturen naar de Prins van Oranje die de opstand tegen de Spanjaarden leidde. Er moest namelijk snel worden ingegrepen want de Leidenaren hadden het zwaar. Duizenden stierven door de hongersnood en de pest. Oranje bedacht samen met de watergeuzen een plan om de dijken door te steken zodat laaggelegen gebieden als Leiden onder water kwamen te staan.

Pas in oktober, toen een herfststorm het water in beroering bracht, stortte bij de Koepoort een deel van de stadsmuur in. Bij het zien van dat watergeweld sloegen de Spanjaarden pardoes op de vlucht. Dolgelukkig kwamen de Leidenaren hun huis uit. Een nieuwsgierig jongetje verkende de achtergelaten legerplaats en vond een pan met wortelen, uien, vlees en pastinaken. Het was het eerste voedsel dat hij in maanden zag. De volgende ochtend arriveerden de watergeuzen op hun platboomvaartuigen in de stad. Aan boord hadden zij kilo’s brood en vis voor de uitgehongerde Leidenaren.

Feestelijk
Op 3 oktober 1886 werd de 3 October Vereeniging opgericht. Zij zorgen ervoor dat elk jaar Leidens Ontzet wordt herdacht met allerlei feestelijke evenementen. Voor de Leidse schoolkinderen betekent het een vrije dag. Wie op 3 oktober naar de Sleutelstad gaat, ontkomt niet aan de geur van hutspot, haring en versgebakken brood.

Geusje
Sinds 2003 is Bakker van Maanen hofleverancier voor de 3 October Vereeniging. Er worden duizenden broden gebakken die de naam Geusje dragen als eerbetoon aan de watergeuzen. Het karakter van het brood is ontworpen in de lijn van deze stoere mannen. Een geraffineerde combinatie van tarwebloem, roggebloem en Van Maanens specifieke desem staat garant voor een stevig brood dat door het toegevoegde gist toch lekker luchtig is. Het Geusje is een oud-Hollands vloerbrood dat zo’n vier ons weegt. Aan de bovenkant zit een kleine inkeping en het geheel is afgewerkt met roggebloem. Onderop zit een ouwel waarmee de 3 October Vereeniging het brood op authenticiteit heeft verzegeld. De vorm van het broodje is licht geïnspireerd op de hoed die de geuzen destijds droegen.

Dat Bakker van Maanen en de 3 October Vereeniging samenwerken voor deze bijzondere dag is niet toevallig. Beide houden van traditie en vinden het belangrijk dat die in stand wordt gehouden. En zeg nou zelf, zou jij willen dat Leidens Ontzet nooit meer wordt gevierd?

     

Vul de tekst in
Kies een foto